تاریخچه پول؛ از مبادله کالا به کالا تا بیت کوین و ارزهای دیجیتال-قسمت دوم

در قسمت اول به بررسی چگونگی ایجاد پول پرداختیم

رسیدهای کاغذی به جای طلا: پول‌های دارای پشتوانه

در این زمان بود که مراکز امانت‌داری به کمک حل این مشکل آمدند. اینجا نقطه عطفی در تاریخ پول است.

افراد بانفوذ، دارای اعتبار و ثروتمند اقدام به ایجاد مراکز امانت‌داری کردند. مردم به مرور زمان شروع به ذخیره فلزات گرانبهای خود در نزد مراکز امانت‌داری کردند، زیرا این مراکز پر از نگهبان بود و هیچکس جرأت دزدی از آن‌ها را نداشت. بنابراین جای سکه‌های طلا و نقره در این مراکز کاملا امن بود. البته اولین مراکز امانتداری همان معابد دینی بودند که مردم با اعتماد به اینکه کسی از خدایان دزدی نمی‌کند، پول‌هایشان را در آنجا به عنوان ذخیره نگهداری می‌کردند.

نحوه کار این مراکز به این صورت بود که به محض اینکه شخصی سکه‌های طلا یا نقره خود را به مرکز می‌سپرد، متصدی یک کاغذ به عنوان رسید به آن شخص می‌داد که مقدار طلا یا نقره او با تمام جزئیات در آن ذکر شده بود.

کاغذ رسیدی که مراکز به مردم می‌دادند، نشان‌دهنده ارزش و اعتبار طلایی بود که آنها به امانت سپرده بودند، بنابراین انتقال آن رسید کاغذی میتوانست به معنای انتقال خود سکه‌های طلا و نقره باشد. به این ترتیب بود که شکل جدیدی از پول به مرور زمان بین مردم رواج پیدا کرد. مردم شروع به مبادله رسیدهای کاغذی به جای سکه‌های طلا کردند که جابجایی و نگهداری آن از طلا آسانتر بود و دردسرهای سکه‌های طلا را نداشت.

با گذشت زمان، دولت‌ها و بانک‌ها جایگزین مراکز امانت‌داری شدند.

در طول قرن نوزدهم و بیستم، تقریبا تمام ارزهای موجود بر این مبنا بود که طلایی به ارزش آنها در بانک‌ها یا نزد دولت‌ها وجود داشت. در واقع در این زمان پول‌ها، کاغذهایی بودند که همه می‌دانستد معادل آنها طلا در بانک یا نزد دولت‌ها وجود دارد و این چیزی بود که به این کاغذها ارزش و اعتبار می‌داد.

اما این روال نیز ادامه‌ پیدا نکرد.

پیدایش ارزهای فیات (بدون پشتوانه)

هیچ منبع کمیاب و با ارزشی مثل طلا، به عنوان پشتوانه پول‌هایی که امروزه از آنها استفاده می‌کنیم و به آنها فیات می‌گویند، وجود ندارد. به همین دلیل است که ارزش پول دیگر به ارزش طلا بستگی ندارد، بلکه به ثبات دولتی که آن پول را ایجاد کرده و مورد استفاده قرار داده، وابسته است. چیزی که امروزه به پول هر کشوری ارزش می‌دهد، اعتبار و قدرت دولت آن کشور است.

مثلا آمریکا معادل دلاری که دارد، طلا ندارد و چیزی که به دلار اعتبار می‌دهد و همه آن را به عنوان یک دارایی با ارزش قبول دارند و بر سر ارزش آن نیز به توافق رسیده‌اند، قدرت دولت آمریکاست. امروزه بانک‌های مرکزی می‌توانند هر چقدر که دلشان بخواهد پول چاپ کنند که نتیجه آن چیزی جز تورم نیست.

اگر شخصی به بانک مراجعه کند و بخواهد در ازای پول‌های کاغذی خود، طلا دریافت کند، متصدی بانک به او میخندد، چون دیگر طلایی به عنوان پشتوانه در کار نیست.

از آنجایی که نهادهای متمرکزی مانند بانک‌ها و دولت‌ها ارزش این پول‌های کاغذی را کنترل می‌کردند، به منظور دستیابی به سیستمی کارآمدتر، آنها این پول‌های کاغذی را با اعداد و ارقامی که نشان‌دهنده ارزش این پول‌ها بود و در کامپیوترها ذخیره می‌شد، جایگزین کردند.

پیدایش پول الکترونیکی

در ابتدا بانک‌ها طلا را به عنوان پشتوانه کاغذهایی که به عنوان پول استفاده می‌شد، قرار دادند و سپس برای آن کاغذها، بدون آنکه دیگر طلایی در کار باشد، ارزش قائل شدند. این ارزش دادن به یک تکه کاغذ بر اساس توافقی است که بین مردم و بانک‌ها و دولت‌ها صورت گرفته و هیچ دارایی با ارزش واقعی‌ای در پشت آن وجود ندارد.

توافق صورت گرفته نیز بر اساس قدرت و اعتبار دولتی است که آن پول را ایجاد می‌کند.

همین چرخه بار دیگر تکرار شد و بانک‌ها اعلام کردند، مشکلی که در مورد دزدیدن سکه‌های طلا وجود داشت، هنوز پابرجاست و پول‌های کاغذی نیز می‌توانند مورد سرقت قرار بگیرند.

بانک‌ها برای حلاین مشکل این پیشنهاد را مطرح کردند که مردم پول اضافی خود را به بانک‌ها بسپرند و بانک آن را در کامپیوتر خود ثبت کند و متعهد ‌شود هر وقت اشخاص به پول خود احتیاج پیدا کردند، بانک پول کاغذی در اختیار آنها قرار دهد.

اعداد و ارقام ثبت شده در کامپیوترها توسط پول‌های کاغذی واقعی که در اختیار بانک‌ها قرار می‌گرفت، پشتیبانی می‌شدند و همه چیز به نظر درست و منطقی می‌رسد. اما این روش هم زیاد ادامه‌ پیدا نکرد.

پول‌هایی که ارزش آنها قبلا به یک فلز کمیاب و نادر وابسته بود، اکنون فقط به یک عدد که در کامپیوترهای بانک‌ها و دولت‌ها ذخیره می‌شد، وابسته بودند.

اما آیا بانک‌ها دقیقا تمام پول ما را ذخیره می‌کنند؟ خیر. بانک‌ها پول‌هایمان را وام می‌دهند.

بانک‌های سراسر دنیا برای تولید پول و درآمد از روش «بانکداری ذخیره کسری» استفاده می‌کنند. در این روش بانک بخشی از پول شما را به عنوان ذخیره نگهداری می‌کند و بقیه آن را به افراد دیگر وام می‌دهد. به‌عنوان‌مثال، اگر 100 میلیون تومان در بانک سپرده کنید و نرخ ذخیره‌ی بانک ۱۰ درصد باشد در نتیجه، بانک باید 10 میلیون تومان از پول شما را نزد خود ذخیره کند و می‌تواند 90 میلیون تومان باقی‌مانده را به متقاضیان قرض بدهد.

بانک با استفاده از سود وام‌هایی که به متقاضیان می‌دهد، در حقیقت پول تولید می‌کند.

اگر همین الان بخش قابل توجهی از مردم یک کشور برای دریافت پول‌هایشان به بانک‌ هجوم ببرند، بانک ورشکست می‌شود چون پول کافی در صندوق‌های خود ندارد که با همه مردم تسویه کند.

همانطور که یووال نوح هراری در بخشی از کتاب خود، انسان خردمند(که درباره تاریخچه پول است)، می‌نویسد، مجموع کل پولِ جهان تقریبا ۶۰ تریلیون دلار است. با این وجود، مجموع کل سکه‌ها و اسکناس‌ها کمتر از ۶ تریلیون دلار است. بیش از ۹۰ درصد از تمام پول دنیا، بیش از ۵۰ تریلیون دلاری که در حساب های ما به چشم می خورد، صرفا در سرورهای رایانه‌ای وجود دارند. به همین شکل، بیشتر تراکنش‌های کسب و کاری با انتقال داده‌های الکترونیکی از یک فایل رایانه‌ای به دیگری و بدون هیچگونه مبادله پول نقد فیزیکی انجام می‌شوند. فقط یک مجرم است که مثلا یک خانه را با ارائه کیفی پر از پول خریداری می‌کند!

در آغاز قرن بیست و یک، بازهم مردم برای بهبود و کارآمدتر شدن پول، سوال دیگری را مطرح کرده و به دنبال جواب برای آن گشتند. اگر پول قرار است یک سری عدد ذخیره شده در کامپیوترها باشد، آیا راهی وجود دارد که این پول بتواند پشتوانه‌ای از منابع محدود و کمیاب داشته باشد؟ و آیا این امکان وجود دارد که به جای ذخیره این اعداد و ارقام در کامپیوترهای نهادهای مرکزی، دولت‌ها و بانک‌ها، آنها را روی کامپیوترهای غیرمتمرکزی که تحت نظارت شخص یا سازمانی نیست، ذخیره کرد؟

همچنین بخوانید: پشتوانه بیت کوین چیست؟

پیدایش ارزهای دیجیتال

اکنون تمام دنیا از طریق اینترنت به هم متصل شده‌اند؛ کامپیوترها به کمک ما آمده‌اند تا در هر زمینه‌ای بتوانیم کارآمدتر عمل کنیم. کاری را که در گذشته در چند روز انجام می‌دادیم، حالا به کمک کامپیوترها می‌توانیم در عرض چند دقیقه انجام دهیم.

همانطور که طلا برای اجداد ما کمیاب و ارزشمند بود، داشتن قدرت محاسباتی نیز برای ما بسیار ارزشمند است و بخش جدایی‌ ناپذیر زندگی ما شده است.

بار دیگر مردم جامعه این سوال را مطرح کردند که برای رفع مشکلات پولی که در آن زمان وجود داشت، آیا می‌توان پولی ایجاد کرد که پشتوانه آن قدرت محاسباتی کامیپوترها باشد؟

جواب آن ارزهای دیجیتال و بلاک چین‌ بود.

سال 2008 ما با یک اتفاق عجیب روبرو شدیم. مقاله‌ای از سمت شخص یا اشخاصی با نام ساتوشی ناکاموتو و با عنوان «بیت کوین یک سیستم پولی الکترونیکی همتا به همتا» در اینترنت منتشر شد.

ساختار مقاله منتشر شده پیچیده‌ نبود. یک مقاله 9 صفحه‌ای بود که اساس ساختار بیت کوین در آن توضیح داده شده بود و بدون آنکه معلوم باشد چه کسی یا چه کسانی آن را نوشته‌اند در اینترنت منتشر شده بود.

قبل از ساتوشی هم افراد مختلفی اقدام به ارائه پول‌های الکترونیکی با ایده‌های مختلفی کرده بودند اما هیچ کدام با موفقیت روبرو نشد.

اتفاقی که در مورد ساتوشی ناکاموتو افتاد این بود که این شخص یا گروه، علاوه بر توضیح طرح این سیستم مالی در یک مقاله 9 صفحه‌ای، برنامه‌ای با زبان ++C نوشته، آن را در اینترنت منتشر کردند و آدمها کم کم شروع کردند به استفاده از این کلاینت منتشر شده.

پس تا اینجا فهمیدیم که ساتوشی مقاله بیت کوین را نوشت، برنامه آن را هم نوشت و در اینترنت منتشر کرد، آدمها ابتدا مقاله آن را مطالعه کردند و با طرح و ایده آن آشنا شدند، سپس کلاینت بیت کوین را دانلود کردند و شروع کردند به ماین کردن یا همان استخراج بیت کوین.

یکی از ویژگی‌های اساسی این پول جدید، یعنی بیت کوین نسبت به پول‌های قدیمی این بود که هیچ مرکزی نداشت. تمامی پول‌های قبل از بیت کوین، مانند دلار، ریال، حتی پی‌پال، یک مرکز داشتند و دارند.

مثلا دولت آمریکا ادعا می‌کند که فلان مقدار دلار را در سال 2010 چاپ کرده و رئیس بانک مرکزی و وزیر اقتصاد آن زمان هم زیر آن را امضا کرده‌اند. یعنی تمام دلارهای ایجاد شده تحت نظارت دولت آمریکا بوده‌اند. این یعنی دلار یک مرکزیت مشخص دارد و آن هم دولت آمریکاست.

پس پول‌های قبل از بیت کوین، یک مرکز و یک پشتوانه مشخص داشتند. این پشتوانه در مورد پول بعضی از کشورها، طلا یا یک دارایی با ارزش بود و در مورد برخی دیگر مانند دلار آمریکا، قدرت دولت آن.

اما بیت کوین هیچ مرکزیتی نداشت. هر آدمی که آن کلاینت منتشر شده را دانلود کرده و اجرا می‌کرد، با همه افراد دیگری که این کار را کرده بودند، برابر بود.

در مورد ارزهای باپشتوانه طلا، دلیل ارزش داشتن ارز، وجود همان میزان طلا در خزانه‌های بانکی یا نزد دولت‌ها بود، اما در مورد بیت کوین که نه سازنده آن معلوم است و نه پشتوانه با ارزشی مانند طلا دارد، چه چیزی باعث می‌شود بیت کوین با ارزش باشد؟

چیزی که به بیت کوین ارزش و اعتبار می‌دهد، اعتماد اکثریت افراد شبکه آن به این واقعیت است که بیت کوین ارزش دارد. اعتماد عمومی مردم به سیستم! همانطور که دلار یا هر ارز دیگری به خاطر این‌که مردم آن را می‌پذیرند، ارزش دارند.