Tokennomics چیست؟ یکی از سوالهای همیشگی در بازار رمز ارزها این است که چگونه میتوانیم ارزش و قیمت واقعی یک ارز دیجیتال را محاسبه کنیم؟ چطور کوینها یا توکنهایی که برای سرمایهگذاری مناسب هستند را شناسایی کنیم؟ پاسخ این سوال، بررسی توکنومیکس یک کوین و توکن است.
بسیاری از ما در زمان سرمایهگذاری در بازار رمز ارزها، با انبوهی از پروژهها و شبکههای بلاک چین مواجه میشویم که انتخاب را برای ما دشوار میکند. همه به دنبال بهترین و سودآورترین ارز دیجیتال هستیم اما آیا میتوان یک رمز ارز آینده دار را پیش از رشد قیمت شناسایی کرد؟ برخی برای یافتن پاسخ دست به دامان تحلیل تکنیکال زده و با بررسی دقیق رفتار قیمت، به دنبال پیش بینی آینده قیمت آن ارز دیجیتال هستند. اما روش دیگری در بازار وجود دارد که روش دقیقتر و معتبرتری است؛ Tokenomics یا Token Economics روشی برای بررسی ابعاد اقتصادی یک پروژه در بازار رمز ارزهاست. توکنومیکس یک پروژه، یکی از روشهایی است که بیشتر توسط حرفهایهای بازار و البته سرمایهگذاران بلندمدت مورد استفاده قرار میگیرد. ما در این مقاله به سراغ این روش خواهیم رفت و ابتدا آن را تعریف کرده و در ادامه پارامترهای مورد استفاده برای بررسی توکنومیکس یه ارز دیجیتال را آموزش خواهیم داد.
توکنومیکس (Tokenomics) چیست؟
Tokenomics از دو کلمه Token و Economics تشکیل شده و ترکیب این دو را توکنومیکس میگویند. این اصطلاح، اساسا به ابعاد اقتصادی یک رمز ارز اشاره دارد. در واقع در اینجا ابعاد اقتصادی و تمام ویژگیهای یک ارز دیجیتال که برای سرمایهگذاران جذاب است را مورد بررسی قرار میدهیم. این فاکتورها را در ادامه معرفی و هریک را تشریح خواهیم کرد.
چند سالی است که در بازار رمز ارزها با انبوهی از فرصتهای سرمایهگذاری روبه رو هستیم. در هر زمان شاهد رشد بخشی از بازار هستیم. وقتی بازار را رصد میکنیم با رشد چند صد درصدی و گاهی چند هزار درصدی بخشی از رمز ارزها مواجه میشویم؛ وقتی سایتهای خبری را میخوانیم، گفته میشود که اکنون موج ICO هاست. پس از بخش دیگری از بازار رشد میکند و در اخبار میخوانیم اکنون موج دیفای است. در زمان نگارش این مقاله نیز حتما میدانید که اکنون موج NFT هاست. اما مسئله اینجاست؛ ما زمانی متوجه این موجهای بازار میشویم که قیمتها رشد بسیاری کردهاند و برای خرید، دیر شده است. هرچند توکنومیکس ادعای پیش بینی قیمت را ندارد، اما با بررسی Tokenomics یک توکن پروژه دیفای یا یک کوین شبکه بلاک چین یا هر دارایی دیجیتال دیگری در که این بازار وجود دارد، میتوانیم ارزش یا قیمت واقعی (یا نزدیک به واقعی) آن را محاسبه کنیم؛ همچنین پتانسیل رشد قیمت یک دارایی و فاکتورهای تاثیرگذار بر قیمت آن را مورد ارزیابی قرار دهیم. پس از چنین تحلیلی، که عموما به آن تحلیل فاندامنتال] نیز گفته میشود، احتمالا میتوانیم بازار را عمیقتر ببینیم و پتانسیل رشد و یا ریزش قیمت یک ارز دیجیتال را درک کنیم.
هدف توکنومیکس چیست؟
اگر ابعاد فنی و پشتوانه علمی رمز ارزها را کنار بگذاریم، این رمز ارزها، مشابه سایر داراییها در بازارهای مالی دنیا به هستند که عرضه و تقاضا بر قیمت آنها تاثیر میگذارد. اگر به دنبال تحلیل قیمت ارز دیجیتال هستیم، بررسی توکنومیکس آن کمک زیادی به ما میکند. پس هدف اصلی در ارزیابی Tokenomics یک رمز ارز، تحلیل آینده قیمت آن رمز ارز است. اما در کنار این هدف موارد دیگری نیز در این بررسی نمایان میشود که در زیر بخشی از آنها را مشاهده میکنید:
- چه تعداد از این کوین یا توکن در بازار عرضه شده است؟
- در آینده چه تعداد از این کوین یا توکن عرضه خواهد شد؟
- آیا اکنون قیمت این رمز ارز بالاتر از ارزش واقعی خود معامله میشود یا پایینتر از آن است؟
- آیا این رمز ارز پتانسیل رشد دارد؟
- عرضه و تقاضا در این رمز ارز چگونه است؟
- آیا توکن غیرمتمرکز توزیع شده است؟ چند درصد از آن در دست تیم و سرمایهگذاران اولیه پروژه است؟
- چند درصد از رمز ارزها در دست نهنگهای آن است؟
- چه تعداد توکن یا کوین در آینده سوزانده خواهد شد؟
به این لیست موارد بسیاری را میتوان اضافه کرد. در ادامه به معرفی پارامترهای مورد استفاده در ارزیابی توکنومیکس یک رمز ارز میپردازیم.
فاکتورهای مورد استفاده در توکنومیکس یک رمز ارز
در این بخش به سراغ هدف اصلی این مقاله میرویم. برای ارزیابی ابعاد اقتصادی یک پروژه یا برای ارزیابی Tokenomics یک رمز ارز چه فاکتورهایی را باید مدنظر قرار دهیم؟ این فاکتورها را از چه منابعی بیابیم؟ تاثیر هر فاکتور بر قیمت یک کوین را چگونه تحلیل کنیم؟ و در کل با استفاده از این فاکتورها، آینده قیمت یک کوین را چگونه تخمین بزنیم؟
توکن و کوین متفاوت است
بسیاری از افراد تمام رمز ارزها را یکسان میدانند. هرچند ما تمامی کوین و توکنها را کریپتوکارنسی مینامیم اما میان اینها تفاوت زیادی وجود دارد. اولین گام در بررسی توکنومیکس یک دارایی دیجیتال، شناسایی ماهیت آن است. کوینها (Coin) داراییهای دیجیتال اصلی یک شبکه بلاک چین (یا شبکه مبتنی بر فناوری دفترکل توزیع شده) هستند که به آنها داراییهای لایه اول (Layer 1) گفته میشود. برای مثال رمز ارز اتر دارایی لایه اول در شبکه بلاک چین اتریوم است؛ کاردانو، سولانا، پولکادات و بیت کوین مثالهای دیگری از این دسته هستند. این داراییهای دیجیتال به منظور پرداخت کارمزد و یا پاداش نودها در شبکههای خود مورد استفاده قرار میگیرند.
در مقابل، Tokenها شبکه بلاکچین نداشته و بر روی یک شبکه بلاک چین دیگر اجرا میشوند. به این داراییها، رمز ارزهای لایه دو (این مفهوم با راهکار لایه دو برای حل مقیاسپذیری متفاوت است) گفته میشود. برای مثال توکن Uni یک توکن ERC-۲۰ و بر روی شبکه اتریوم راهاندازی شده است.
اما نکته مهم در شناسایی ماهیت رمزارزها، رفتار قانونگذاران و دولتها در قبال توکنهاست. قانونگذاران کوینها را معادل ارزها در نظر میگیرند که کاربرد آنها انتقال ارزش است. اما توکنها را عموما هم ارز سهام شرکتها دانسته و در نتیجه با آنها مطابق قوانینی که بر بازار بورس کشورها حاکم است، برخورد میکنند. تجربه تلخ ریپل و مسائل پیش آمده با Sec آمریکا را همه به یاد داریم. کوین بیس، سرویسی به نام Crypto Rating Council دارد که در آن توکنها و کوینها را بر اساس ریسک قانونگذاران دسته بندی کرده است. این سایت را مشاهده کنید؛ برای هر دارایی نمرهای بین ۱ تا ۵ ارائه شده که عدد ۱ به معنی ریسک بسیار پایین و عدد ۵ به معنی ریسک بسیار بالاست.
میزان عرضه یک رمز ارز
مقدار عرضه یا Supply یک دارایی دیجیتال یکی از مهمترین فاکتورها در بررسی توکنومیکس آن رمز ارز به شمار میرود. عدهای در بازار به دنبال رمز ارزهایی با قیمت زیر یک دلار هستند. آنها به اشتباه رمز ارزهای مختلف را صرفا بر اساس قیمتشان با هم مقایسه میکنند؛ مثلا با خود میگویند قیمت این ارز دیجیتال زیر یک دلار است و قیمت بیت کوین ۴۰۰۰۰ دلار است، پس این ارز هنوز جا برای رشد دارد؛ این دیدگاه کاملا اشتباه است. برای فرار از این اشتباه، باید فاکتوری به نام ارزش بازار یا Market Cap داراییها را مدنظر قرار دهیم. مثلا، قیمت هر واحد رمز ارز دوج کوین معادل ۰.۲۹ دلار است اما در جایگاه هستم بازار ایستاده و قیمت توکن YFI در حال حاضر ۳۷۰۰۰ دلار است، اما در جایگاه ۷۳ بازار قرار دارد. پس صرف توجه به قیمت یک دارایی، اطلاعات زیادی به ما در مورد پتانسیل رشد آن نخواهد داد. میزان عرضه دوج کوین بیش از ۱۳۱ میلیارد بوده و عرضه توکن YFI، ۳۶,۰۰۰ واحد است. از ضرب این عدد در قیمت فعلی رمز ارزها، ارزش بازار آنها بدست میآید. ارزش بازار دوج کوین ۳۸.۵ میلیارد دلار و ارزش بازار YFI معادل ۱.۴ میلیارد دلار است؛ در نتیجه علی رغم قیمت بالاتر YFI در مقایسه با دوج کوین، رمزارز YFI پتانسیل رشد بیشتری در مقایسه با دوج کوین دارد (اگر همه فاکتورها را بین این دو یکسان در نظر بگیریم، اگر دوج کوین بخواهد دو برابر شود باید حدودا ۴۰ میلیارد دلار سرمایه جدید وارد آن شود؛ اما YFI تنها با ۱.۵ میلیارد دلار قیمتش دوبرابر خواهد شد).
به این نکته توجه کنید که برای محاسبه شاخص ارزش بازار یا مارکت کپ باید مقدار دارایی در گردش یا Coin in Circulation یک رمز ارز را در قیمت آن ضرب کرد. برای مشاهده ارزش بازار رمز ارزها میتوانیم از دو سایت کوین مارکت کپ و کوین گکو استفاده کنیم.
نکته: در مورد برخی از توکنها و کوینها، این دو سایت اطلاعات ناقصی و غیردقیقی را ارائه میدهند. برای اطلاع از میزان عرضه دقیق هر ارز دیجیتال، بهتر است از Explorer شبکه بلاک چین آن کوین یا توکن استفاده کنیم.
نحوه تخصیص و توزیع رمز ارز
دو فاکتور بسیار مهم در ارزیابی Tokenomics یک پروژه بررسی دو فاکتور تخصیص (Allocation) و توزیع (Distribution) کوین یا توکن است. برخی از رمز ارزها به صورت تقریبا عادلانه میان جامعه توزیع شده است. برای مثال، بیت کوین در این دسته قرار میگیرد. پیش از آغاز کار بیت کوین، هیچ کوینی برای خالق یا خالقان این شبکه از قبل اختصاص نیافته بود. اصطلاحا به این دسته از رمز ارزها، Fair Launch گفته میشود. نقطه مقابل این داراییها، رمز ارزهای Pre-Mine هستند که تیم پروژه پیش از آنکه پروژه و توکن خود را به صورت عمومی منتشر کنند، بخشی و یا تمام توکنهای آن پروژه را تولید میکنند. بخشی از این توکنهای تولید شده به منظور تامین سرمایه پروژه میان سرمایهگذاران اولیه به صورت فروش خصوصی توزیع میشود. توجه داشته باشید که این فروش خصوصی، پیش از فروش عمومی توکن صورت میگیرد. Fund raise اصطلاحی است که برای نمایش این بخش از توکنهای به فروش رفته به کار میرود.
بخش دیگری از توکنهای تولید شده به تیم پروژه یا شبکه اختصاص مییابد. به این بخش نیز Team token میگویند. همچنین ممکن است این پروژه توسط شرکتها و یا سرمایهگذاران خطر پذیر (VC) نیز سرمایهگذاری اولیه شده باشد. در نتیجه بخشی از این توکنها نیز به این افراد یا شرکتها اختصاص یافته است.
از طرفی اگر این توکن به روش عرضه اولیه صرافی (IEO) عرضه شده باشد، درصدی از این توکنهای تولید شده نیز به عنوان هزینه این عرضه اولیه به صرافی تعلق میگیرد. در نهایت، پس از اختصاص تمام این توکنها، مابقی به صورت عادلانه میان مردم توزیع خواهد شد.
پس به طور کلی در مورد این پروژهها، توکنهای عرضه شده رو به دو دسته تقسیم کنید؛ بخشی که در میان جامعه توزیع شده و بخش دیگری که به تیم و سرمایهگذاران آن اختصاص یافته است. هر چه درصد توکنهای اختصاص یافته به تیم و سرمایهگذاران پروژه بالاتر باشد، نکته منفی برای پروژه به شمار میآید. مثلا اگر این افراد در یک رالی صعودی و در قله قیمتی داراییهای خود را به فروش برسانند، شاهد ریزش نسبتا شدیدی در قیمت این ارز دیجیتال خواهیم بود.
برای بررسی این مورد، مطالعه وایت پیپر پروژه منبع خوبی به شمار میرود. سایت Messari نیز اطلاعات جامع و دقیقی در این مورد ارائه میکند. اما بهترین منبع، مشاهده Explorer آن کوین یا توکن است. برای مثال، برای مشاهده وضعیت هولدرهای دوج کوین، وارد یکی از اکسپلوررهای این شبکه شده و مطابق تصویر زیر روی گزینه Addresses کلیک میکنیم. این صفحه به خوبی به ما نشان میدهد که چند درصد از کل کوینها در چه کیف پولهای ذخیره شده است.
همانطور که در تصویر بالا مشاهده میکنید، بیش از ۳۶ میلیارد دوج کوین که معادل ۲۷ درصد کل دوج کوینهاست در یک کیف پول ذخیره شده است. به این نوع رمز ارزها، داراییهای مستعد whale manipulations گفته میشود. از آنجا که مقدار زیادی توکن در اختیار یک کیف پول قرار دارد، به راحتی میتواند قیمت این دارایی را جابه جا کند.
فاکتور Vesting در توکنومیکس پروژهها
وستینگ تنها در مورد رمز ارزهایی که از قبل تولید شدهاند (Pre-Mining) کاربرد دارد. آزادسازی این رمز ارزها طی یک برنامه زمانی معین انجام میگیرد. همانطور که در قسمت بالا دیدیم، بخشی از کل توکنهای تولید شده میان تیم و سرمایهگذاران اولیه آن توکن توزیع میشود؛ اما برای فروش و آزادسازی این توکنها، زمانبندی مشخصی تعیین خواهد شد. مثلا، توکنهای سرمایهگذاران اولیه برای مدت ۴ سال قفل شده و پس از گذشت ۴ سال از راهاندازی پروژه آزاد خواهد شد و طی این چهار سال اول، این افراد نمیتوانند توکن خود را به فروش برسانند. بررسی Vesting توکنها، میزان عرضه توکن در آینده را نشان میدهد. در زمان بررسی این شاخص به زمان آزادسازی و مقدار آزادسازی بسیار توجه کنید. اگر وستینگ یک توکن به نحوی تعریف شده باشد که در بازههای زمانی کوتاه، بخشی از توکنها آزاد شود؛ این نکته احتمالا فشار فروش مداومی را به بازار تحمیل میکند که برای قیمت نکته منفی به حساب میآید.
برای کسب اطلاعات در این مورد، وایت پیپر پروژه بهترین منبع خواهد بود. معمولا این دیتا به واسطه نمودار نشان داده میشود.
رمز ارزهای تورمی
کوینها و توکنها از نظر تورم به دو دسته تورمزا و ضدتورم تقسیم بندی میشوند. در صورتی که کوین یا توکن جدیدی به چرخه بازار افزوده شود، تورم ایجاد میشود. هرچه نرخ تورم بالاتر باشد میتواند به کاهش قیمت آن کوین یا توکن منجر شود. این نکته بیشتر در شبکههایی که از الگوریتم گواه اثبات سهام استفاده میکنند، مورد توجه است. این شبکهها، مجبورند تا انگیزه اقتصادی برای افراد ایجاد کنند تا در استیکینگ شبکه مشارکت کنند و امنیت شبکه را تامین کنند. در نتیجه باید سود استیکینگ را افزایش دهند. اما این نکته باعث ایجاد نرخ تورم بالا در رمز ارز آن شبکه خواهد شد. این شبکهها عموما سود استیکینگ را بین ۵ تا ۱۵ درصد تنظیم میکنند. این شبکهها میان دوراهی ایجاد امنیت در شبکه بلاک چین و نرخ تورم بالای کوین شبکه، چالشهای زیادی دارند.
اما در مورد پروژههای دیفای نرخ تورم داستان متفاوتی دارند. این پروژهها به منظور جذب افراد در برنامههای فارمینگ و تامین نقدینگی، مجبورند تا APY یا سود سالانه خود را افزایش دهند. در نتیجه نرخ تورم توکن خود را بسیار بالا تنظیم میکنند. از این طریق آنها میتوانند کاربران بیشتری را جذب کنند اما در طرف مقابل، نرخ تورم بسیار افزایش خواهد یافت و این نکتهای منفی برای قیمت آن توکن است.
رمز ارزهای ضد تورمی و توکن سوزی رمز ارزها
برخی از پروژهها، عرضه توکن یا کوین خود را به نحوی تنظیم میکنند تا میزان عرضه آن در طول زمان کاهش یابد. این کار باعث کم یاب شدن تدریجی آن دارایی در طول زمان خواهد شد. بیت کوین یکی از این نوع داراییهاست. به واسطه هاوینگ بیت کوین، نرخ عرضه بیت کوین هر چهار سال یکبار نصف میشود و این کمک زیادی به ارزشمندتر شدن این دارایی میکند.
یکی دیگر از راههای کاهش نرخ تورم، توکن سوزی است. در فرآیند توکن سوزی بخشی از توکنهای یک پروژه از بازار خریداری شده و با ارسال آن به یک آدرس قرارداد هوشمند، برای همیشه از رده خارج میشود. بایننس کوین یکی از کوینهای مشهوری است که از این روش برای ارزشمندتر شدن کوین خود استفاده میکنند.
اتریوم نیز در آخرین بروزرسانی خود، بخشی از پاداش ماینرهای خود را سوزانده و به این طریق، اتریومها رو از بازار خارج میکند.
برای کسب اطلاعات در این زمینه میتوان از اکسپلوررهای هر شبکه استفاده کرد. همچنین وایت پیپر هر پروژه، اطلاعاتی را در مورد نرخ عرضه توکن یا کوین آن پروژه ارائه میدهد.
Utility یا کاربردی بودن
کاربرد یک توکن چیست؟ این سوال یکی از شاخصهای مهم در توکنومیکس یه پروژه است. تا اینجا بسیاری از فاکتورها به عرضه یک توکن یا کوین توجه میکرد. اما شناسایی کاربردهای یک ارز دیجیتال، مستقیما بر تقاضای موجود برای یک رمز ارز اشاره دارد. کاربرد بیت کوین چیست؟ ما چه سودی برای ما دارد؟ حتما شنیدهاید که بیت کوین امروزه یک دارایی ذخیره ارزش است. این کاربرد بسیار مهم و حیاتی است. امروزه بیت کوین جایگزینی برای طلا به شمار میرود. کاربرد اتریوم چیست؟ انجام هر تراکنشی در شبکه بلاک چین اتریوم ملزم به پرداخت کارمزد است و این کارمزد با ETH پرداخت میشود. پس یکی از کاربردهای اتر، کارمزد شبکه اتریوم بودن است. اما کاربرد توکنهای دیفای چیست؟ حق رای و مشارکت در مدیریت شبکه؟ ارائه پروپوزال برای توسعه شبکه؟ آیا این موارد واقعا کاربردهای مهمی هستند؟ آیا این کاربردها برای توکن آن تقاضای خرید ایجاد خواهد کرد؟ در اینجا بحث بسیار مفصلی مطرح میشود و آن اینکه تمام توکنهای دیفای را نمیتوان با یک چشم دید؛ توکن یک پلتفرم لندینگ یا توکن یک پلتفرم سواپ یکسان نیست. کاربردهای آن نیز یکسان نخواهد بود. برای مثال اگر تمامی معاملات رمز ارز در جهان در صرافی یونی سواپ انجام شود، آیا این افزایش حجم معاملات منجر به افزایش تقاضای خرید توکن UNI خواهد شد؟ این فاکتور به واقع یکی از مهمترین فاکتورها برای ارزیابی Tokenimics یک پروژه است. برای مثال، توکن Link به منظور درخواست دیتا از اوراکل چین لینک مورد استفاده قرار میگیرد. اگر قیمت این توکن افزایش یابد، هزینه استفاده از این شبکه افزایش خواهد یافت و ممکن است برای پروژهها استفاده از این شبکه صرفه اقتصادی نداشته باشد و گران تمام شود. در نتیجه کاربرد توکن نکته بسیار مهمی برای یک بررسی قیمت یک توکن در آینده است.
خلاصه فاکتورهای توکنومیکس یک ارز دیجیتال
تا اینجا فاکتورهای مهمی که در توکنومیکس یک پروژه مورد توجه قرار میدهیم را معرفی کردیم. در این بخش، به منظور ارائه خلاصهای از آنچه در بالا گفته شد، میخواهیم ببینیم یک توکن خوب و مناسب برای سرمایهگذاری چه ویژگیهایی دارد؟
- در اکوسیستم خود کاربرد واقعی داشته باشد.
- نرخ تورم کنترل شده داشته باشد و یا برای کاهش نرخ تورم خود، برنامههایی را در نظر بگیرد.
- شبکه توکن ایدهای را دنبال کند که برای طیف وسیعی از مردم قابل استفاده باشد.
- انگیزه اقتصادی مناسب برای هولدرهای خود ایجاد کند.
- به صورت عادلانه توزیع شده باشد و بخش زیادی از توکنها در دست تیم پروژه نباشد.
- نرخ عرضه آن کنترل شده و تدریجی باشد.
به این لیست موارد بیشتری را میتوان اضافه کرد. توکنومیکس یا بررسی ابعا اقتصادی یک ارز دیجیتال، مختص این بازار نبوده و در سایر بازارها نیز مورد استفاده قرار میگیرد. با توسعه و رشد بازار رمز ارزها، این ابزار قدرتمند تحلیلی وارد حوزه رمز ارزها نیز شده و هنوز عمر زیادی ندارد. در نتیجه، همچنان ابعاد مختلفی از اقتصاد یک پروژه فعال در دنیای کریپتوکارنسی وجود دارد که در روشهای فعلی کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
سخن پایانی
توکنومیکس چیست؟ برای بررسی ابعاد اقتصادی یک پروژه ارز دیجیتال چه فاکتورهایی را باید مدنظر قرار داد؟ این مقاله به معرفی Tokenomics یک پروژه کریپتوکارنسی اختصاص یافت. روشی که میتوان ارزش و قیمت واقعی یک ارز دیجیتال را تا حد خوبی تخمین زد و بر اساس آن برای سرمایهگذاری تصمیم گیری کرد. اگر در زمینه بررسی ابعاد اقتصادی پروژههای بلاک چین و دیفای تجربهای دارید، آن را با ما به اشتراک بگذارید.
منبع:
