بیت کوین چیست؟ همه چیز درباره بیت‌کوین- بخش سوم

چگونه کار می‌کند؟

تا به اینجای کار درباره اینکه بیت کوین چیست، برای چه هدفی ساخته شده و چه ویژگی‌هایی دارد صحبت کردیم. در ادامه به این موضوع خواهیم پرداخت که بیت کوین چگونه کار می‌کند و قابلیت‌های ویژه‌ای که گفته شد چگونه در این سیستم پیاده‌سازی شده‌اند.

داده‌های مربوط به تراکنش‌ یا همان انتقال بیت کوین، نوعی اطلاعات به حساب می‌آیند که تمامی افراد در شبکه آن‌ها را نگهداری می‌کنند. بهتر است به جای کلمه افراد مشارکت‌کننده در شبکه از واژه نود (node) یا گره که به معنی دستگاه‌های متصل به شبکه است، استفاده کنیم؛ چرا که هر فرد می‌تواند از چندین دستگاه برای اتصال به شبکه استفاده کند و هر یک از آن‌ها موجودیتی جداگانه از دید شبکه داشته باشند.

بلاک چین چیست؟

نگهداری توزیع شده اطلاعات تراکنش‌ها در بیت کوین، به وسیله فناوری بلاک چین ممکن شده است. بلاک چین به زبان ساده، یک دفترچه یادداشت دیجیتال است که اطلاعات آن به صورت غیرقابل تغییر بین همه نودها توزیع شده است. بلاک چین مفهومی گسترده‌تر از بیت کوین است که می‌تواند کاربردهای دیگری هم داشته باشد. اگر بخواهیم خیلی ساده این تفاوت را نشان بدهیم، بلاک چین را می‌توانیم به اینترنت و بیت کوین را به موتور جستجوی معروفی مانند گوگل تشبیه کنیم.

به دلیل وجود بلاک چین، نودها تاریخچه‌های تراکنش را پیش خود نگه می‌دارند. زمانی که یکی از آن‌ها بخواهد مقداری بیت کوین به دیگری بفرستد، با ارسال درخواست خود در قالب تراکنش، نودها دفترچه‌های دیجیتالی‌شان را ورق می‌زنند و موجودی فرستنده را به دست می‌آورند تا از امکان‌پذیر بودن انجام این تراکنش اطمینان حاصل کنند. دفترچه دیجیتالی نودها از برگه‌هایی تشکیل شده که در بلاک چین آن‌ها را با نام بلاک می‌شناسیم و درون آن‌ها اطلاعات و داده‌ها قرار می‌گیرند. در صورتی که تراکنش با قوانین شبکه مغایرتی نداشته باشد، تراکنش معتبر شناخته می‌شود و همانند خط تولیدی یک کارخانه منتظر وارد شدن به مرحله بعدی، یعنی فرایند تایید تراکنش می‌شود.

تراکنش‌ها چگونه کار می‌کنند؟

تراکنش‌ها پس از آنکه توسط نودها معتبر شناخته شدند، در محلی به نام مِم‌پول (mempool) منتظر می‌مانند تا فرایند تایید شدن را طی کنند. برای درک بهتر چگونگی کار کردن تراکنش‌ها در شبکه بیت کوین بهتر است آن را با یک مثال توضیح دهیم. مم‌پول را می‌توانیم ایستگاه اتوبوسی فرض کنیم که مسافرانش (تراکنش‌ها) منتظر آمدن اتوبوس هستند تا آن‌ها را به مقصد برسانند (تایید کنند). رانندگان اتوبوس همان ماینرها یا استخراج‌کنندگان هستند که پس از وارد شدن به ایستگاه، تا جایی که می‌توانند اتوبوس خود را از این مسافران پر می‌کنند. اتوبوس‌ها نیز در این مثال نقش بلاک‌ها را در شبکه بیت کوین دارند.

البته این مثال را باید کمی تغییر دهیم تا شرایط واقعی شبکه بیت کوین را نشان دهد. یک مسافر می‌تواند به طور همزمان در چند اتوبوس نشسته باشد. همانطور که یک تراکنش بیت کوین می‌تواند توسط چندین ماینر انتخاب شود و در بلاک‌ آن‌ها قرار بگیرد. مسافرین هم‌اکنون در اتوبوس‌ها نشسته‌اند و منتظرند که رانندگان حرکت خود را به سمت یک مقصد نهایی آغاز کنند. این مقصد نیز در واقع همان تایید شدن تراکنش است.

با آغاز مسابقه‌ای که ماینینگ یا استخراج نام دارد، رانندگان اتوبوس تلاش می‌کنند که سریعتر از بقیه، تراکنش‌هایشان را به مقصد برسانند؛ زیرا راننده‌ اولی که موفق به انجام این کار شود، پاداش خوبی از شرکت واحد اتوبوسرانی (شبکه بیت کوین) دریافت خواهد کرد.

ماینرها پس از انتخاب تراکنش و قرار دادن آن در بلاک‌هایشان، در رقابتی که استخراج نام دارد و لازمه‌اش مصرف انرژی و صرف توان پردازشی است، مشغول حل کردن معمای ریاضی بلاک می‌شوند. این معمای ریاضی از کنار هم گذاشتن تراکنش‌ها و عبور آن‌ها از فرایند‌های رمزنگاری به نام توابع هش، به وجود می‌آید. حل کردن این معماها کار دشواری است که با سخت‌افزارهای کامپیوتری و دستگاه‌های مخصوصی که ماینر یا ای‌سیک نام دارند، انجام می‌شود. یافتن پاسخ این مسائل ریاضی در نهایت به تایید شدن تراکنش‌های قرار گرفته در آن بلاک منجر می‌شود.

پس از یافتن معمای ریاضی، بلاک مورد نظر در کنار سایر بلاک‌هایی که پیش از این حل شده‌اند، با یک ترتیب زمانی قرار گرفته و زنجیره‌ای به هم پیوسته از بلاک‌ها شکل می‌گیرد که در واقع مفهوم بلاک چین یا زنجیره بلاک‌ها را نشان می‌دهد.

به فرایند تایید تراکنش به وسیله یافتن معمای ریاضی، فرایند اثبات کار (Proof of Work) نیز گفته می‌شود. اما ماینرها برای انجام تمام این کارها که شامل تهیه سخت‌افزارهای مخصوص و مصرف برق است، به یک انگیزه نیاز دارند. چه انگیزه‌ای ماینرها را به فعالیت در شبکه وا‌ می‌دارد؟

بیت کوین از کجا میاد؟

پاسخ این سوال که بیت کوین‌ها توسط چه کسی ساخته می‌شوند با اینکه انگیزه ماینرها برای فعالیت در شبکه چیست، یکی است. اولین استخراج‌کننده‌ای که در شبکه زودتر از بقیه موفق شود معمای ریاضی بلاک را پیدا کند، پاداشی معادل واحدهای پولی خود شبکه یعنی همان بیت کوین دریافت می‌کند. این پاداش برای ماینرها از دو منبع اساسی تامین می‌شود:

1. کارمزد یا هزینه تراکنش‌ها که توسط کاربران مشخص شده است.
2. پاداش بلاک که پس از حل بلاک، به استخراج‌کننده برنده تعلق می‌گیرد.

تراکنش‌های بیت کوین رایگان نیستند و کاربران برای جلب توجه ماینرها برای تایید کردن تراکنش‌هایشان، باید مبلغ مشخصی بیت کوین را به عنوان هزینه و کارمزد آن تعیین کنند. ماینرها نیز به طور منطقی به انتخاب تراکنش‌هایی علاقه نشان می‌دهند که کارمزدشان نسبت به بقیه بالاتر است.

استخراج یا ماینینگ آنطور که برخی فکر می‌کنند هم بی‌دردسر نیست!

پس یافتن پاسخ بلاک‌ها، منجر به آزاد شدن بیت کوین‌ها در شبکه می‌شود. زمان حدودی اضافه شدن هر بلاک به شبکه نیز حدود 10 دقیقه است. از طرفی پس از دوره‌های زمانی حدودا 4 ساله، تعداد بیت کوین‌هایی که به واسطه ماینرها در شبکه آزاد می‌شوند هم کاهش می‌یابد. در حال حاضر بیش از 18 میلیون از 21 میلیون واحد بیت کوین در شبکه استخراج شده است.

چه عواملی قیمت آن را تعیین می‌کنند؟

همانطور که گفته شد، قیمت بیت کوین در حالت کلی توسط نیروهای عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. اما به صورت جزئی‌تر تعدادی از عوامل وجود دارند که می‌توانند بر روی آن تاثیرگذار باشند. برای نمونه قانون‌گذاری‌ها و ممنوع اعلام کردن استخراج یا خرید و فروش بیت کوین در یکی از کشورهای بزرگ از نظر اقتصادی، می‌تواند بر روی قیمت آن تاثیرگذار باشد. وضعیت توسعه، تصمیمات توسعه‌دهندگان، رویدادها و اتفاقات مهم و موردانتظار نیز از جمله عوامل دیگری هستند که می‌توانند بر روی قیمت بیت کوین اثر بگذارند.

البته بازار ارزهای دیجیتال به دلیل عدم بلوغ کافی و قرار داشتن در مراحل ابتدایی خود، هنوز نوسانات زیادی دارد و از طرفی گاهی اوقات با عرضه یا تقاضاهای صورت گرفته توسط نهنگ‌ها تغییرات شدیدی را تجربه می‌کند. نهنگ‌ها سرمایه‌گذاران بزرگی هستند که مقدار بسیار زیادی بیت کوین دارند و فعالیت آن‌ها در بازار موجب تکان خوردن شدید قیمت‌ها می‌شود؛ درست مانند حرکت وال‌ها در اقیانوس که در اطراف خود تلاطم زیادی به وجود می‌آورند.

دلایل افزایش قیمت

تعدادی از عوامل موثر که از آن‌ها یاد کردیم، تاثیر مثبتی بر روی قیمت بیت کوین می‎‌توانند داشته باشند. برای نمونه ارائه محصولات مالی بیشتر نظیر قراردادهای آتی و ETFها، توجه سرمایه‌گذاران مختلف و بزرگ را می‌تواند به سمت آن جلب کند. قانون‌گذاری‌های مثبت در این حوزه نیز می‌تواند به نفع قیمت بیت کوین تمام شود. از سوی دیگر این ارز دیجیتال زاده‌ی بحران مالی سال 2008 است به همین خاطر هر شرایطی که به بی‌ثباتی اقتصادی در سطح جهانی منجر شود، می‌تواند توجهات را به سمت بیت کوین به عنوان ابزاری که توانایی ذخیره ارزش دارد جلب کند. بی‌ثباتی‌های اقتصادی می‌توانند نشأت گرفته از جنگ‌های داخلی، تورم‌های فزاینده و مهارنشدنی و مسائل ژئوپلیتیک باشند.

اگر از جنبه کلی به قضیه نگاه کنیم، عواملی که باعث کاهش عرضه و افزایش تقاضا می‌شوند را نیز می‌توان به عنوان دلایل رشد قیمت دانست. میزان تولید بیت کوین یا آزاد شدن آن در شبکه توسط استخراج‌کنندگان، متغیری است که از دست ماینرها و افراد دیگر خارج است و در قوانین شبکه نوشته شده است. نرخ استخراج، در هر ده دقیقه برای یک دوره 4 ساله، یک میزان ثابت است، با این حال ورود بیت کوین‌های استخراج شده به صرافی‌ها و محل خریدوفروش است که می‌تواند به عنوان عرضه‌ی تاثیرگذار شناخته شود.

برای همین هم وقتی قیمت از مقدار خاصی کمتر می‌شود، هزینه‌ای که استخراج‌کنندگان در قبال به دست آوردن بیت کوین متحمل می‌شوند افزایش می‌یابد و فروش آن توسط استخراج‌کنندگان کاهش می‌یابد. دلایل دیگری که می‌توانند سبب افزایش تقاضا و به تبع آن بالا رفتن قیمت شوند، کاربردی شدن بیت کوین و پذیرش هر چه بیشتر آن توسط کسب‌وکارها و مردم است. برای نمونه در صورتی که کسب‌وکارهای مطرحی مثل آمازون یا اپل بیت کوین را به عنوان روش پرداخت بپذیرند، این مسئله می‌تواند موجب رشد قیمت این ارز دیجیتال شود.

دلایل کاهش قیمت

در مقابل عواملی که می‌توانند باعث افزایش قیمت شوند، دلایل و اتفاقات دیگری هم هستند که کاهش قیمت بیت کوین را رقم می‌زنند. اعلام ممنوعیت‌های استخراج و خریدوفروش به همراه خبر رد شدن محصولات مالی مثل ETFها، از مهمترین عواملی هستند که قیمت این پول دیجیتال در دوره‌های زمانی کوتاه‌مدت می‌تواند تحت تاثیر آن‌ها قرار بگیرد.

پیش‌بینی دقیق قیمت تقریبا غیرممکن است! گول پیش‌بینی‌کنندگان را نخورید!

توسعه‌دهندگان نیز با تصمیماتشان می‌توانند بر روی روند توسعه شبکه تاثیرگذار باشند. برای نمونه در صورتی که تصمیمات گروهی از توسعه‌دهندگان با گروهی دیگر مغایرت داشته باشد، این اتفاق می‌تواند به جدایش آن‌ها از هم ختم شود و به اصطلاح به یک فورک منجر گردد. فورک‌ها یا جدایش‌ها معمولا در بلندمدت تاثیرات بدی بر روی قیمت یک ارز دیجیتال می‌گذارند.

اما شاید مهمترین عامل کاهش قیمت، ترس معامله‌گران و سرمایه‌گذارانش باشد که دلیل آن هم به جو روانی بازار برمی‌گردد. حرکت نهنگ‌ها و کاهش عمدی قیمت توسط آن‌ها از دلایل دیگری است که با هدف خارج کردن معامله‌گران کوچک از بازار انجام می‌شود.

نمودار قیمت

اولین داده‌های نمودار قیمت بیت کوین به اواسط سال 2010 برمی‌گردد که با قیمت نزدیک به یک سنت (0.01 دلار) در آن زمان معامله می‌شد. این ارز دیجیتال از ابتدای پیدایش خود شاهد چرخه‌های قیمتی صعودی و نزولی متعددی بوده است. بر همین اساس در دوره‌های زمانی خاصی قیمت بیت کوین در حالت صعودی قرار داشته که به آن بازار صعودی و در دوره‌های زمانی دیگری نیز در حالت نزولی و کاهش قیمت بوده که به آن بازار نزولی گفته می‌شود.

نمودار قیمت بیت کوین از ابتدای تاریخ پیدایش

در اولین چرخه صعودی بین‌ سال‌های 2010 تا اواسط 2011، بیت کوین از حدود یک سنت تا 30 دلار افزایش یافت که بیانگر یک رشد 3,000 برابری بود. قیمت این ارز دیجیتال پس از این افزایش نجومی، کاهش شدیدی را تجربه کرد؛ بطوریکه از اواسط سال 2011 تا اواخر همان سال، شاهد یک کاهش 95 درصدی از 30 دلار به 2 دلار بود.

چرخه صعودی دوم با حرکت از قیمت 2 دلار و رشد 600 برابری آن تا مرز 1200 دلار همراه بود. این روند صعودی از اواخر 2011 شروع شد و تا پایان سال 2013 ادامه داشت. پس از این رشد شدید، قیمت با سقوط 86 درصدی تا حدود 165 دلار کاهش یافت و تا اواخر 2015 در بازار نزولی به تله افتاد.

چرخه صعودی سوم بیت کوین از اوایل سال 2016 آغاز شد و بیت کوین را در دسامبر 2017 تا مرز قیمت 20,000 دلار هدایت کرد. این رشد تقریبا صد برابری در سال 2018 متوقف شد و هم‌اکنون نشانه‌های محکمی از آغاز چرخه صعودی چهارم در نمودار قیمت به چشم می‌خورد.

ارزش ذاتی بیتکوین چقدر است؟

ارزش ذاتی بیشتر یک مفهوم فلسفی است و به همین خاطر نمی‌توان آن را کاملا به یک دارایی نسبت داد. منتقدین می‌گویند این ارز دیجیتال که متشکل از صفر و یک‌های باینری است، ارزش ذاتی ندارد. طلا معروف‌ترین مثال برای یک دارایی‌ ست که در طول تاریخ ارزشمند بوده (و هنوز هم هست) و در دوران مختلف از آن برای حفظ ارزش استفاده شده است. البته طلا کاربردهای دیگری هم دارد و از آن در صنعت و جواهرسازی استفاده می‌شود.

در صورتی که بیت کوین را هم به خاطر برخی ویژگی‌هایش مثل محدود بودن و جعل‌ناپذیری دارای ارزش ذاتی بدانیم و از آن به عنوان ابزاری که ارزش را در طول زمان حفظ می‌کند استفاده کنیم، شاید بتوان ارزش معادل آن را با دارایی‌هایی مانند طلا مقایسه کرد. تخمین زده می‌شود که در سال 2019، حدود 190 هزار تن طلا استخراج شده و 54 هزار تن طلا زیر زمین به صورت دست نخورده باقی است. با این حساب اگر کل ذخایر طلای دنیا 244 میلیون کیلوگرم باشد، اگر قابلیت یکسان ذخیره ارزش آن را با بیت کوین مقایسه کنیم، باید هر بیت کوین معادل 11.6 کیلوگرم طلا ارزش داشته باشد. هرچند این ارزش‌گذاری دقیق نیست و نباید ملاک محاسبات قرار گیرد.